Józef Rotblat
Józef Rotblat (ur. 4 listopada 1908 w Warszawie, zm. 31 sierpnia 2005 w Londynie) – polsko-brytyjski fizyk, radiobiolog i działacz pokojowy. Jeden z nielicznych uczestników Projektu Manhattan, którzy zerwali z nim z powodów etycznych. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1995 roku, przyznanej mu wspólnie z ruchem Pugwash za działania na rzecz ograniczenia roli broni jądrowej w polityce międzynarodowej i jej docelowej eliminacji.
Wczesne życie i edukacja
Józef Rotblat urodził się w Warszawie w żydowskiej rodzinie jako jedno z siedmiorga dzieci. Od 1914 roku mieszkał przy ulicy Nowolipki 53, w kamienicy stojącej w pobliżu dzisiejszego skweru jego imienia. W dzieciństwie doświadczył ubóstwa – jego rodzina, wcześniej dobrze sytuowana, znacznie podupadła finansowo po I wojnie światowej.
Początkowo uczył się samodzielnie, następnie uczęszczał do szkół wieczorowych. Studiował fizykę na Wolnej Wszechnicy Polskiej, a następnie na Uniwersytecie Warszawskim. W 1938 roku obronił doktorat z fizyki w oparciu o badania nad promieniotwórczością. Dalsze badania prowadził w Paryżu i Liverpoolu.
Kariera naukowa
W 1939 roku, dzięki zaproszeniu Jamesa Chadwicka, wyjechał do Wielkiej Brytanii. Pracował nad zastosowaniem izotopów promieniotwórczych w medycynie. W latach 1944–1945 uczestniczył w Projekcie Manhattan w Los Alamos. Wycofał się z prac nad bombą atomową, gdy uznał, że Niemcy nie zdołają zbudować własnej broni jądrowej przed końcem wojny, a nowa broń może zostać użyta także w powojennej rywalizacji mocarstw.
Po wojnie osiadł na stałe w Wielkiej Brytanii. Od 1949 roku był profesorem fizyki w szpitalu St Bartholomew’s w Londynie. Zajmował się m.in. wpływem promieniowania jonizującego na organizm człowieka.
Działalność na rzecz pokoju
Był współautorem Manifestu Russella-Einsteina z 1955 roku, który apelował do ludzkości o ograniczenie zagrożenia nuklearnego. W 1957 roku współorganizował pierwszą konferencję Pugwash, skupiającą naukowców z całego świata, pracujących na rzecz kontroli zbrojeń i światowego pokoju. Przez wiele lat pełnił funkcję sekretarza generalnego ruchu Pugwash.
Pokojowa Nagroda Nobla
W 1995 roku, z okazji 50-lecia zrzucenia bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki, Józef Rotblat i Konferencje Pugwash zostali uhonorowani Pokojową Nagrodą Nobla za działania na rzecz zmniejszenia roli broni jądrowej w polityce międzynarodowej i, w dłuższej perspektywie, jej eliminacji.
Odznaczenia
- Pokojowa Nagroda Nobla (1995)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
- tytuł szlachecki w Wielkiej Brytanii
- Członkostwa honorowe w licznych towarzystwach naukowych
Upamiętnienie
- W 2009 roku w Warszawie, przy ulicy Nowolipki, odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Rotblatowi.
- W 2018 roku skwer u zbiegu ulic Nowolipki i Smoczej otrzymał imię Józefa Rotblata.
- Jego imię noszą programy i inicjatywy edukacyjne związane z pokojem i etyką w nauce.
- Występuje w licznych publikacjach i dokumentach jako przykład naukowca kierującego się odpowiedzialnością moralną.